در گفتگو با مدیر گروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدّنی عنوان شد:

گروه فقه کاربردی و چالش‌های پیش‌روی فلسفه علم اصول

ارسال شده در تاریخ   ۱۴ شهریور ۱۳۹۶

روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برای اطلاع از کم و کیف فعالیت‌های گروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی گفت‌و‌گوی کوتاهی با حجت الاسلام والمسلمین شفیعی مدیر این گروه ترتیب داده است که از نظرتان می‌گذرد:


محورهای اصلی فعالیت‌های گروه فقه کاربردی

  • فقه فرهنگ و تمدن با اولویت فقه شهر و شهرنشینی یکی از موضوعات و محورهای اصلی مورد توجه گروه فقه کاربردی است؛ فقه فرهنگ و تمدن خود شامل زیرمجموعه های متعددی است و ما با توجه به نیازهای روز تصمیم گرفتیم در بدو امر به فقه شهر و شهرنشینی بپردازیم. بر این اساس نشست‌های علمی و پروژه‌های مکتوبی تعریف شده‌اند که در حال پیگیری آن‌ها هستیم.
  • محور بعدی فلسفه علم اصول و فلسفه فقه است؛ همان‌طور که می‌دانید این دو جزو دانش‌های نوپیدای حوزه‌های علمیه هستند که در قالب مقاله و کتاب و هم‌چنین کارگاه‌ها و نشست‌ها در گروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی دنبال می‌شوند.
  • محورسوم به فقه و اصول فقه مقارن اختصاص دارد که اولویت فعلی ما در این محور، مباحث مربوط به نقد مبانی فقهی سلفیه است که از دیگر اولویت‌های گروه می‌باشد.

گروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی سه قالب اجرا در فعالیت‌های خود دارد که همه فعالیت‌ها را بر اساس این سه قالب تنظیم و پیگیری می‌کند:  پروژه‌های مکتوب در قالب کتاب و مقاله، نشست‌ها و کارگاه‌ها. نشست‌های علمی معمولاً به صورت سالیانه تعریف و برنامه‌ریزی و در موعد مقرّر برگزار می شوند.

جایگاه و اهمیت فعالیت‌های علمی گروه فقه کاربردی

نکته مهمی که لازم است تذکر داده شود این است که گروه در موضوعات نوپیدایی ورود پیدا کرده که پیشینه مهم و قابل توجهی در میراث فقهی ما ندارند و از این جهت، کار مقداری با کندی مواجه می‌شود. منابع و مراجع ناظر به حوزه‌های جدید، انتخاب و پیدا کردن پژوهشگر در موضوعات یاد شده و تلاش برای تعریف ساختار در برخی از حوزه‌ها، مسائل مهمی در ورود به موضوعات نوپیدا هستند. آزمون و خطا و تحولات مختلف برای ارائه ساختار قوی و متقن در حوزه‌ها و موضوعات نوپیدا، امری بدیهی و اجتناب ناپذیر است و این افت و خیز زمان‌بر خواهد بود. البته می‌توان امیدوار بود که تلاش‌هایی که در این جهت صورت می‌گیرد، حوزه‌های علمیه را با فضاهای جدیدی مواجه کند و به نوزایی، نواندیشی و نوآوری در محیط‌های علمی-طلبگی کمک کند. با توجه به تنگناهای موجود به نظر می‌رسد تولید چند محصول مکتوب و برگزاری چند کارگاه و نشست کاربردی در محورها و اولویت‌های گروه، دستاورد بزرگی باشد.

ورود جدّی گروه فقه کاربردی به موضوع فقه مقارن
در موضوع فلسفه فقه و فلسفه اصول چند فعالیت جدی از جمله در حوزه فقه مقارن در حال پیگیری است. فقه مقارن یک موضوع ذو وجوه است؛ از یک جهت ذیل عنوان نقد فقه سلفیه به ما برای نقد مبانی آن ظرفیت می‌دهد و از جهتی زیرمجموعه فلسفه فقه قرار می‌گیرد. دغدغه اصلی ما در فقه مقارن از طریق پروژه‌ای با عنوان «فقه مقارن؛ مبناشناسی، گونه شناسی و تطورات تاریخی» که پایان یافته و به دنبال برگزاری جلسات و مکتوب کردن آن هستیم، پاسخ داده شده است.
فقه مقارن اگر می‌خواهد به عنوان یک رویکرد در فقه اسلامی مورد توجه قرار گیرد به تنقیح مبانی و تبیین چالش‌های مرتبط نیازمند است و از این جهت در بخش اول این پروژه به تلاش برای مبناشناسی فقه مقارن پرداخته‌ایم. هم‌چنین در بخش دوم به گونه‌شناسی فقه مقارن پرداخته شده است؛ توضیح این که فقه مقارن که در ادبیات پیشین با عنوان خلافیات، کتاب الخلاف یا اختلاف الفقها مشهور است، در طول حیات طولانی خود از ثبات مشخصی برخوردار نبوده و از این جهت فقه مقارن به دو گونه تحلیلی و توصیفی قابل تقسیم‌بندی است. به این دلیل که فقه مقارن همانند فقه، ادواری دارد. بخش سوم این پروژه نیز به تطورات تاریخی فقه مقارن اختصاص و در قالب مصادیق مشخصی گزارش شده است.

فعالیت‌های گروه در فلسفه علم فقه و فلسفه علم اصول
ما در سال گذشته تجربه برگزاری کارگاهی با موضوع «فلسفه علم اصول» را داشتیم و با توجه به موفقیت‌آمیز بودن اجرای آن، تلاش داشتیم که این کارگاه را در سال جاری نیز برگزار کنیم. بر این اساس برنامه‌ریزی‌های لازم برای تشکیل کارگاهی یکروزه در تاریخ پانزدهم شهریورماه صورت پذیرفت و اساتیدی از قم، تهران و مشهد برای شرکت در این کارگاه دعوت شدند و امیدواریم این کارگاه به نحو مطلوب برگزار شود.

موضوع و اولویت دوم گروه مباحث مربوط به فلسفه فقه و فلسفه اصول است. و همان‌طور که اشاره کردم برگزاری کارگاه‌هایی با عنوان «فلسفه علم اصول»را در حال حاضر پیگیری می‌کنیم که با توجه به استقبال بسیار خوب طلاب و فضلا از برگزاری این کارگاه در سال گذشته، امسال نیز با مشارکت گروه آموزشی فقه و مبانی اجتهاد مرکز تخصصی آخوند خراسانی(ره) برگزار می‌شود. در کارگاه سال گذشته اساس بحث ما ارائه ساختار فلسفه علم اصول و مفهوم‌شناسی و کلیات آن بود و با حرکتی رو به جلو قصد داریم فضا را در دوره‌‌های سال جاری علاوه بر معرفی بیشتر ساختار و جایگاه فلسفهعلم اصول به سمت مکاتب علم اصول و روش‌های آن برده، هم‌چنین نسبت‌سنجی علم اصول با برخی از بحث‌های جدید فلسفه تحلیلی را مورد بررسی قرار دهیم.